Z reguły wyłączenie bezprawności czynu wiąże się z brakiem ujemnej wartości czynu, przy czym w grę może również wchodzić argument niecelowości karania (np. bezkraność zabicia lub uszkodzenia ciała w ramach niebezpiecznych walk sportowych). Okoliczności uchylające bezprawność, czyli sprzeczność z normą prawa karnego, noszą nazwę kontratypów w przestępstwa. Do ujętych w k.k. kontratypów należą: obrona konieczna, stan wyższej konieczności – polegający na poświęceniu dobra dla ratowania innego dobra o wyższej wartości; ryzyko nowatorstwa; dopuszczalna krytyka związana z przestępstwem zniesławienia i działanie w ramach ostatecznej potrzeby wojskowej. Jeżeli chodzi o kontratypy pozakodeksowe, to ich katalog obejmuje: zabiegi lecznicze, przerywanie ciąży w warunkach określonych przez ustawę z 07 stycznia 93 r.; szczególne uprawnienia i obowiązki, karcenie nieletnich, ryzyko sportowe oraz zgodę pokrzywdzonego (dysponenta dobrem).
Osobnym pojęciem są tu okoliczności uchylające winę, do których zalicza się usprawiedliwiony błąd co do bezprawności czynu lub okoliczności uchylających odpowiedzialność, niepoczytalność, nieletniość, a także działanie w warunkach rozkazu wojskowego.